Wat is schaamte?
Brené Brown omschrijft schaamte als het gevoel wat soms over je heen spoelt en ons het gevoel geeft dat er zo veel met ons mis is dat we ons afvragen of we wel liefde, erbij horen en verbondenheid waard zijn.
Schaamte is een zeer destructieve ervaring weet ik uit eigen ervaring en ook in de mensen die ik als coach/trainer mag begeleiden.
Waarom komt die ervaring van schaamte in je op? Wat triggert schaamte?
Triggers kunnen natuurlijk van alles zijn. Van schaamte over je lichaam, schaamte over je prestaties of onvolmaaktheden, plaatsvervangende schaamte voor een ander (je kind/partner/ouder) die iets doet of juist niet doet, schaamte over je verleden. Het gaat over dat waar je graag erkenning voor wil, waarin je gezien wil worden door de ander.
Anders gezegd: schaamte maakt ons attent op het verlangen oké te zijn in de ogen van de ander.
We houden onszelf vaak overeind door maskers voor te houden en doen zo een poging om te voldoen aan het beeld van buitenaf ‘hoe het zou moeten zijn’. Het roept de illusie van controle op. Controle verhult schaamte.
Bewustzijn van de ervaring, de sleutel om uit belastende patronen te stappen.
Lichaamsbewustzijn heb je nodig om te registreren dat deze ervaring zich door je heen beweegt. Velen van ons zijn vaak het meest van de tijd in ons hoofd, niet in ons lichaam. Juist in dat hoofd zijn met onze aandacht is een manier om niet te voelen. Bewustzijn wat zich in je lichaam afspeelt en daar met je aandacht bij zijn, is de sleutel om uit belastende patronen te stappen. Je bent niet je lichaam. Je lichaam is het voertuig waarmee je in dit leven leeft. En jouw lichaam is de enige plek waar het leven zich afspeelt, niet in je hoofd. Door je aandacht naar je lichaam te brengen, kan je gaan waarnemen wat daar zich toont. Kun je vanaf een afstand waarnemen welke sensaties, gedachten, gevoelens en emoties zich via jouw lichaam kenbaar maken. Met bewustzijn kun je er getuigen van zijn zodat je niet samenvalt ermee, je niet identificeert ermee.
De paradox, de tegenstelling wijst je de weg
Schaamte neigt er juist toe om te verhullen. Achter een masker te kruipen. Uit angst voor afwijzing, de verbinding niet aangaan maar juist vermijden. Jezelf afwijzen voordat de ander dat kan doen. Een masker kan ook zijn om boos te worden op de ander en die verantwoordelijk te maken voor je ongemak.
De paradox is juist om de tegengestelde beweging te maken. De uitnodiging ligt erin om verbinding te maken en het patroon te gaan doorzien wat hieronder verscholen ligt. Aanwezig te zijn met je aandacht wat onder het patroon ligt, welke kindpijn of angst?
Als je in zo’n moment van schaamte compassie voor jezelf kan opbrengen, is de kans groter dat je zult uitreiken naar de ander.
De vraag is: laat ik mezelf aan de ander zien zoals ik ben?
Dat vraagt moed om je kwetsbaar op te stellen. Zelfcompassie is echt cruciaal, want als we midden in de schaamte aardig voor onszelf kunnen blijven, is de kans groter dat we steun gaan zoeken, ons verbinden en empathie zullen ervaren.
Aangezien schaamte een sociaal concept is – het vindt tussen mensen plaats- geneest het ook het beste tussen mensen. Voor een sociale wond is sociale balsem nodig en empathie is die balsem, aldus Brené Brown.
Schaamte heelt door erover te praten met de ander en empathie te ervaren. Zo opent zich de weg om maskers af te leggen. Zo kan de niet-geleefde levensenergie weer gaan stromen in haar volle grootsheid. Schaamte nodigt je uit om te buigen voor je eigen grootsheid en die in haar volle kracht te leven.
Het onderliggende patroon doorzien en de verdrongen pijn nemen
Een (familie)opstelling is een middel om patronen te doorzien. Wat een opstelling doet is een weergave geven van een beeld wat aan de binnenzijde van de vraaginbrenger zich afspeelt. Door het op te stellen met symbolen of met representanten helpt het om er met een afstand naar te kunnen kijken. Om compassie op te brengen voor wat er in de diepte verhuld is. Vaak is dat een verstopte pijn dat iemand als kind zich niet gezien voelde door een (van de of beiden) ouder(s). Als kind verlang je ernaar gezien en erkent te worden door de ouders. Je hebt het nodig om een gezond ego te ontwikkelen. Als volwassene zitten we gevangen in de honger naar erkenning, die we projecteren op anderen in onze omgeving, je partner, je leidinggevende, je collega. Deze honger naar erkenning om gezien te willen worden is voor volwassenen de illusie van bestaansrecht.
Bewijsdrang
Ze was uitgeput. Steeds maar weer alles geven om het maximale te leveren. Alle ballen in de lucht houden. Controle willen houden. Anderen die niet leverden. Zij liep de gaten dicht. Ze kon niet meer. En daar schaamde ze zich voor.
In een opstelling werd zichtbaar, hoe zij op elf jarige leeftijd had meegemaakt dat haar moeder het gezin verliet en er vandoor ging met een andere partner. De pijn van zich niet gezien voelen was zo groot, de pijn van het gemis van haar moeder, dat ze dit had opgelost door heel hard te bewijzen dat ze niemand nodig had, het allemaal wel alleen kon doen en zou bewijzen het goede brave meisje te zijn.
In een tafelopstelling kon ze compassie ervaren voor dit elf jarige meisje die in deze situatie zich overeind kon houden door dit overlevingsmechanisme van het allenmaal zelf te doen. Door haar gemis van haar moeder niet meer weg te drukken, ontstond er ruimte om te leren hoe ze goed voor zichzelf kon zorgen en haar eigen grenzen te respecteren.
Geheim
Schaamte. Ze had last van schaamte. Waarover? Dat ze op vijftien jarige leeftijd was aangerand door haar stiefbroer. Vele jaren had ze geleefd met dit geheim. Toen dit trauma zich had afgespeeld had ze besloten dat er geen andere manier was dan om het te verzwijgen om zo door te kunnen gaan.
Nu was zij een vrouw van 35. Zij ervaarde dat de schaamte haar dwars zat. Ze liep ertegenaan dat ze zich weerhield om uit te spreken.
In een opstelling kon ze uitspreken wat toen niet kon. Kon ze opruimen. Kon ze weer harmonie vinden in zichzelf. Haar vrijheid om het leven ten volste te leven weer vieren.
Wil je een familieopstelling ervaren met representanten, dan ben je van harte welkom. Maandelijks kun je terecht in de vrouwencirkel in Driebergen waar plek is voor twee vraaginbrengers. Ook kun je kiezen voor een familieopstelling in Zeist bij drievoudopstellingen. (Dat is in een gemengde groep)
Een familieopstelling met poppetjes begeleid ik alleen in coachingstrajecten.